Cải Tiến Quy Chuẩn Phòng Cháy Chữa Cháy: Giảm Gánh Nặng Chi Phí, Tăng Hiệu Quả An Toàn

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, việc cân bằng giữa an toàn phòng cháy chữa cháy (PCCC) và giảm thiểu chi phí đầu tư cho người dân, doanh nghiệp trở nên cấp thiết. Mới đây, Bộ trưởng Bộ Công an đã ký ban hành Thông tư số 103/2025/TT-BCA, chính thức công bố Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trang bị, bố trí phương tiện PCCC và cứu nạn cứu hộ (CNCH) cho nhà và công trình (QCVN 10:2025/BCA). Quy chuẩn này sẽ có hiệu lực từ ngày 30/12/2025, hứa hẹn mang lại những thay đổi tích cực, giúp tối ưu hóa nguồn lực mà vẫn đảm bảo an toàn cháy nổ.

I. Phạm Vi Áp Dụng Rộng Rãi Nhưng Linh Hoạt

Quy chuẩn mới áp dụng cho mọi tổ chức, cá nhân liên quan đến việc trang bị và bố trí phương tiện PCCC, CNCH trên lãnh thổ Việt Nam. Nó bao quát các nhà ở, công trình xây dựng mới hoặc cải tạo, bao gồm khu đô thị, khu dân cư, khu công nghiệp, khu du lịch, khu nghiên cứu và thể thao. Đặc biệt, quy chuẩn chỉ áp dụng khi có thay đổi quy mô, công năng sử dụng hoặc hạng nguy hiểm cháy nổ.

Đối với các công trình quốc phòng, an ninh do Bộ Quốc phòng và Bộ Công an quản lý, việc áp dụng là tùy chọn. Nếu có quy chuẩn riêng cho từng loại công trình cụ thể, ưu tiên áp dụng quy chuẩn đó. Quy chuẩn cũng khuyến khích tuân thủ các tiêu chuẩn quốc gia, quốc tế khi cần, đặc biệt với công trình đặc thù như nhà máy điện, cơ sở hạt nhân, kho dầu mỏ hay bãi đỗ xe. Trong trường hợp đặc biệt, có thể thay thế một số yêu cầu bằng giải pháp thay thế, miễn là được cơ quan quản lý PCCC chấp thuận – ví dụ, Cục Cảnh sát PCCC hoặc Phòng Cảnh sát cấp tỉnh.

Điều này thể hiện sự linh hoạt, giúp các chủ đầu tư tránh gánh nặng không cần thiết mà vẫn duy trì tiêu chuẩn an toàn cao.

II. Những Thay Đổi Nổi Bật: Giảm Yêu Cầu, Tăng Tiết Kiệm

Dựa trên Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 3890:2023, nhưng được cập nhật theo tiến bộ khoa học công nghệ và kinh nghiệm quốc tế, QCVN 10:2025/BCA đã cắt giảm đáng kể các quy định cũ, nhằm giảm chi phí đầu tư. Dưới đây là những điểm cải tiến chính:

1. Trang Bị Bình Chữa Cháy: Đơn Giản Hóa Quy Trình

Bỏ hoàn toàn yêu cầu dự trữ ít nhất 10% số lượng bình chữa cháy dự phòng. Điều này giúp doanh nghiệp và hộ dân giảm chi phí lưu kho, tập trung vào việc sử dụng hiệu quả các thiết bị hiện có.

2. Hệ Thống Báo Cháy Và Chữa Cháy Tự Động: Giảm Phạm Vi Áp Dụng

- Báo Cháy Tự Động: Không còn bắt buộc với các công trình nhỏ như thư viện, bảo tàng dưới 300 m²; buồng sơn sử dụng chất lỏng dễ cháy; gian phòng nguy hiểm cháy cấp E hoặc C4 trong nhà sản xuất, kho hàng; công trình cáp chậm cháy trong nhà máy điện; và nhà ở riêng lẻ.  
- Chữa Cháy Tự Động: Miễn trừ cho nhà chung cư dưới 30 m chiều cao; nhà chung cư dưới 100 m chỉ cần đầu phun tại cửa căn hộ thay vì toàn bộ phòng ngủ; trường mầm non dưới 4 tầng hoặc dưới 5.000 m² sàn; nhà dưỡng lão dưới 500 m²; bảo tàng dưới 500 m²; nhà lưu trữ nông sản dưới 3.000 m²; gian phòng lưu trữ cao su, hạt nhựa dưới 100 m²; và các không gian trần giả hoặc sàn nâng.  
Những thay đổi này giúp hàng ngàn công trình nhỏ tránh chi phí lắp đặt hệ thống phức tạp, ước tính giảm hàng tỷ đồng cho mỗi dự án.

3. Hệ Thống Cấp Nước Chữa Cháy Ngoài Nhà: Giảm 99% Gánh Nặng

Phụ lục C được điều chỉnh triệt để, kết hợp với Nghị định 105/2025/NĐ-CP quy định trách nhiệm đầu tư thuộc UBND và chủ hạ tầng. Kết quả: 99% công trình độc lập không còn phải tự trang bị, chuyển gánh nặng sang cơ sở hạ tầng chung, mang lại lợi ích lớn cho người dân và doanh nghiệp nhỏ.

4. Phương Tiện Chữa Cháy Cơ Giới: Tối Ưu Hóa Và Linh Hoạt

- Bỏ yêu cầu tàu chữa cháy cho cảng biển thông thường, chỉ áp dụng cho bến LNG với tàu từ 8.000 m³, và cho phép dùng tàu lai dắt thay thế.  
- Miễn trang bị xe chữa cháy cho kho dự trữ quốc gia, nhà máy điện hạt nhân, nhà máy giấy, xi măng, phân đạm và cơ sở khai thác khoáng sản.  
- Nâng ngưỡng quy mô và giảm số lượng xe cho kho dầu mỏ, khu công nghiệp, nhà máy nhiệt điện, thủy điện và dệt may.  
- Cho phép các cơ sở chia sẻ xe chữa cháy chung và đầu tư theo giai đoạn dự án, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp khởi nghiệp hoặc mở rộng.

5. Hệ Thống Loa Thông Báo Và Hướng Dẫn Thoát Nạn: Tập Trung Vào Rủi Ro Cao

Bỏ yêu cầu cho nhà kho từ 18.000 m² với 50 người/tầng trở lên. Đối với nhà sản xuất, chỉ áp dụng khi từ 300 người/tầng, thay vì 50 người như trước. Điều này giảm chi phí lắp đặt cho các cơ sở quy mô vừa, nhưng vẫn đảm bảo an toàn ở khu vực đông người.

III. Lợi Ích To Lớn: Hướng Tới Phát Triển Bền Vững

Với những điều chỉnh thông minh, QCVN 10:2025/BCA không chỉ giảm chi phí đầu tư lên đến hàng nghìn tỷ đồng cho người dân và doanh nghiệp, mà còn khuyến khích áp dụng công nghệ hiện đại, phù hợp với điều kiện thực tế Việt Nam. Đây là bước tiến quan trọng, giúp cân bằng giữa an toàn cộng đồng và thúc đẩy kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh phục hồi sau đại dịch và chuyển đổi số.

Các chủ đầu tư nên cập nhật ngay quy chuẩn này để lập kế hoạch xây dựng, cải tạo. Để biết thêm chi tiết, có thể tham khảo Thông tư 103/2025/TT-BCA trên các cổng thông tin chính thức của Bộ Công an. Sự thay đổi này không chỉ là một văn bản pháp lý, mà còn là minh chứng cho sự lắng nghe và hỗ trợ từ chính phủ đối với nhu cầu thực tiễn của xã hội.

Kết luận: QCVN 10:2025/BCA không chỉ là một văn bản kỹ thuật, mà là một giải pháp chính sách gỡ khó cho nền kinh tế. Bằng việc phân loại rủi ro khoa học hơn, quy chuẩn mới đảm bảo an toàn PCCC nhưng không biến nó thành gánh nặng tài chính quá sức cho người dân và doanh nghiệp.

Quy chuẩn chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 30/12/2025.